Pardus Kullanım Klavuzu 4 [Dosya ve Dizinler]

Dosyalar ve dizinler
Bu bölümde, Pardus ve diğer Linux dağıtımlarında ortak olan dosya sistemi yapısından, dizinlerin ne anlama geldiklerinden, ve dosya yöneticisi Konqueror ile yapılabilecek temel işlemlerden bahsedeceğiz.
Dosya sistemi yapısı
Dosya sistemi, işletim sisteminin, dosyaları diskte tutabilmek için kullandığı yapılar ve yöntemlere verilen addır. Yani bir anlamda dosyaların diskteki düzenidir diyebiliriz. Bu düzen kapsamında bir hiyerarşiden bahsedebiliriz.
Hiyerarşinin en üstünde kök dizini (ing. root directory) yer alır ve “/” karakteriyle gösterilir. Diğer dizinler de bu kök dizininin altında toplanmışlardır.


Burada en üstte kök dizinini ve altında da çeşitli dizinleri görüyoruz. Alttaki dizinlerin içinde de kendi dizinleri ve dolayısıyla kendi hiyerarşik düzenleri olduğunu varsayabiliriz. Bu bağlamda, bu düzen ters bir ağaca benzetilebilir.
Bir dizin ya da dosyanın, sistemdeki konumu, o dosya/dizinin “yol”'uyla belirtilir. Yol, kök dizininden itibaren, o dosya/dizine ulaşmak için geçilmesi gereken dizinlerin “/” işaretiyle birleştirilerek ardışık bir şekilde yazılmasıyla elde edilen ifadedir. Örneğin “/home/uludag” yolu, kök dizinindeki, home isimli dizinin içindeki uludag dizininin konumunu belirtir. Bu ifadede en baştaki “/” kök dizinini belirtmektedir. Aynı şekilde, “/usr/share/kde” yolu, kök dizinindeki usr dizininin içindeki, share dizininin içinde bulunan kde dizininin yerini belirtir.
Sisteminizde erişilebilir her dizin/dosyanın yeri, (diğer disklerdekiler de dahil olmak üzere) bu şekilde tarif edilebilir.
Not
“/home” dizininde, her kullanıcı için ayrı ayrı tahsis edilmiş kullanıcı (ev) dizinleri mevcuttur (kaptan isimli bir kullanıcı için /home/kaptan dizini gibi..). Ev dizinlerine erişim için bir kısayol vardır, şöyle ki; bir kullanıcı, kendi ev dizinindeki metin.txt dosyasına “~/metin.txt” yolunu kullanarak erişebilir. Yani “~” işareti her kullanıcı için, o kullanıcının ev dizinini belirtir.



Bağlama ve ayırma kavramları
Bir dosya sistemini/aygıtı erişilebilir kılmak için yapılması gereken işleme “bağlamak” (ing. mount) denir. Bağlama işlemi yapıldıktan sonra, bağlanan aygıta, “bağlama noktası” adı verilen bir dizinden
erişilebilir. Bağlama noktası, olarak sistemde herhangi bir dizin seçilebilir, fakat birazdan bahsedeceğimiz üzere, öntanımlı bağlama noktaları /mnt'de bulunur.
Ayırma (ing. unmount) kavramı da adı üstünde, bir sistemi/aygıtı sistemden ayırmak için kullanılır. Ayrılma sırasında, ayrılan aygıta, yapılan birtakım değişiklikler kaydedilir.
Dikkat
Bilgisayarınızı kapattığınız zaman sisteminize bağlı tüm aygıtlar otomatik olarak ayrılır. Eğer bilgisayarınızı doğrudan mesela fişi çekerek kapatırsanız, ayırma işlemi sırasında kaydedilecek olan bazı değişiklikler kaydedilemez, bu da sisteminizde birtakım hasarlara yol açabilir. Bu yüzden her zaman böyle durumlardan kaçının.
Şimdi birazda kök dizininde bulunan dizinlerden ve bu dizinlerin kullanılışlarından kısaca bahsedelim:
•/bin: Tüm kullanıcıların kullanabildiği temel komutları (cp, mv, ls gibi..) içerir.
•/boot: Açılış işlemi (ing. boot) sırasında kullanılan dosyaları (çekirdek görüntüsü, sistem haritası, önyükleyici yapılandırması gibi..) içerir.
•/dev: Bilgisayarınızdaki, donanımlarla (sabit diskler, fare gibi..) iletişim kurulabilmesi için gereken özel aygıt dosyalarını içerir.
•/etc: Adı İngilizce'deki etc. kısaltmasından gelir. Dizin, bulunduğu bilgisayara özel, birçok yapılandırma bilgisini içerir.
•/home: Bu dizin altında, kullanıcıların kişisel verilerini, yapılandırmalarını kaydettikleri çalışma alanları olan ev dizinleri bulunur. Her kullanıcının ev dizini kendi kullanıcı adını taşır.
•/lib: Çekirdek modülleri ve paylaşılan kod kütüphanelerini içerir. MS Windows'ta dll uzantısına sahip olan paylaşılan kütüphane dosyaları, Linux'ta so uzantısına sahiptir.
•/mnt: Çeşitli dosya sistemi/aygıtların (örneğin, CD, DVD sürücünüz, diğer sabit diskleriniz gibi..) bağlama noktaları burada bulunur.
•/proc: Süreçler, sistem belleği, bağlı aygıtlar, donanım yapılandırmalarıyla ilgili bilgileri içeren özel bir “sanal” dosya sistemidir. Bir bilgi alma merkezi olarak görülebilir. Birçok uygulama buradaki bilgilerden yararlanmaktadır.
•/root: Sistem yöneticisinin (yani “root” kullanıcısının) ev dizinidir.
•/usr: Tüm kullanıcılarca paylaşılan verileri (örneğin programlar, komutlar, ktüphaneler, dokümanlar gibi) içeren dizindir.
•/var: Değişken verileri içerir.(örneğin rapor dosyaları, veritabanları,
kuyrukta bekleyen yazdırılacak dokümanlar gibi)
•/tmp: Geçici dosyaları içerir. Yalnız geçici olduğu için bu dosyaları silmek tehlikeli olabilir.
Dosya yöneticisi: Konqueror
Dosya yöneticisi, birçok dosya ve dizin işlemlerinin yapılmasını sağlayan programa denir. Pardus'ta kullanılan dosya yöneticisinin adı Konqueror'dır. Konqueror, dosyalarla çalışmanızı ve dosyaları yönetmenizi oldukça kolaylaştırır. KDE projesi kapsamında geliştirilmekte olan Konqueror, aynı zamanda bir web tarayıcısı olarak da kullanılabilir. Şimdi, bir dosya yöneticisi olarak Konqueror'dan ve Konqueror'ın temel kullanımından bahsedelim.



Konqueror ile temel işlemler
Konqueror'ı birkaç değişik yolla başlatabilirsiniz:
•Masaüstündeki ev simgesinden
•Pardus menüsündeki “Kişisel Dosyalar (Başlangıç)”'tan
•Pardus menüsündeki “Komut Çalıştır...” bölümüne “konqueror” yazarak
Konqueror'da en üstte diğer çoğu uygulamadaki gibi menü çubuğu bulunur. Bu çubuk, açılır menülerin adlarını içerir. Bu adlara tıklayarak menüleri açabilir yine aynı şekilde tıklayarak kapatabilirsiniz. Menüleri açmak için klavyeyi de kullanabilirsiniz. Bunun için, Alt tuşuna basılı tutarak, menü çubuğundan açmak istediğiniz menünün adındaki altı çizgili harfe basmanız yeterlidir. Örneğin, Alt+K bileşimi, ilk menü olan “Konum” menüsünü açar.
Menü çubuğunun altında, simgelerin olduğu çubuğa ise araç çubuğu adı verilir. Bu çubukta, en sık kullanılan işlemlerin simgeleri bulunur. Bu simgeleri kullanmak için fareyle sol tıklamanız yeterli olacaktır. Simgelerin üstüne imleçle geldiğinizde açılan ipuçlarından simgeyle ilgili bilgi alabilirsiniz. Bazı simgelerin sağ alt köşesinde küçük bir üçgen görünür. İmleci bu tip simgelerin üstünde basılı tutarsanız karşınıza o simgeyle ilgili bir menü çıkar. Bu üçgenler bunu belirtmek üzere konulmuştur.
Araç çubuğuna sağ tıklayınca karşınıza araç çubuğu menüsü çıkar. Bu menüyü araç çubuğunun yerini değiştirmek, yeni simgeler eklemek, Konqueror'a yeni çubuklar eklemek için kullanabilirsiniz.
Araç çubuğun altında konum çubuğu bulunur. Bu çubuk gösterilmekte olan dosya/dizini gösterir. Buraya bir dosya ya da dizin yolu girerek girdiğiniz dosya/dizini görüntüleyebilirsiniz. Bu çubukta en solda bulunan “x” işaretine basarak çubuğu temizleyebilirsiniz.
Konum çubuğundan sonra gelen ikiye bölünmüş alan, bir dizinin/dosyanın
içeriğinin gösterildiği ana bölümdür. Sol taraftan bir dizine seçerek, ya da sağ taraftan bir dosya/dizine çift tıklayarak içeriğini görüntüleyebilirsiniz.
En altta ise durum çubuğu bulunur. Bu çubuk içeriği gösterilen dosya ya da dizinle ilgili ek bilgiler verir. İmleçle sağ taraftaki bir dosya/dizinin üzerine gittiğinizde durum çubuğu imlecin altındaki dosya/dizinle ilgili bilgi verir.


Konqueror ile dosya silme
Dosyaları, çöpe atarak ya da doğrudan silebilirsiniz fakat çöpe atarak silmek en güvenli yoldur, çünkü bir hata yaptığınızı fark edip sildiğinizi geri almak istediğinizde bunu yapma imkanınız vardır.
Bir dosya ya da dizini çöpe atmanın en kolay yolu üzerine sağ tıklayıp, “Çöp Kutusuna At” seçeneğini seçmektir. Aynı şeyi, dosya ya da dizine tıklayıp, “Düzen” menüsünden “Çöp Kutusuna At”'ı seçerek ya da klavyedeki “Delete” tuşuna basarak yapabilirsiniz.
Seçili bir nesneyi doğrudan silmek içinse “Shift+Delete” tuş bileşimini kullanarak, ya da “Düzen” menüsünden “Sil”'i seçerek yapabilirsiniz. Bunlara ek olarak, bir dosya ya da dizini silebilmeniz için gerekli izinlere sahip olmanız gerekir.



Konqueror ile taşıma ve kopyalama işlemleri
Dosya ya da dizinleri aşağıdaki adımları takip ederek kopyalayabilirsiniz.
1.Kopyalama işlemini yapmak için öncelikle kopyalamak istediğiniz dizin ya da dosyanın üzerine sağ tıklayın ve “Kopyala”'yı seçin. Aynı işlemi dosya ya da dizin seçiliyken Control+C tuş bileşimini kullanarak ya da “Düzen” menüsünden “Kopyala”'yı seçerek de yapabilirsiniz.
2.Dosya veya dizini kopyalamak istediğiniz yere, ana bölümün sol tarafını veya konum çubuğunu kullanarak ulaşın.
3.Ana bölümün sağ tarafındaki alanda, boş bir yere sağ tıklayarak “Yapıştır”'ı seçin. Aynı işlemi Control+V tuş bileşimini ya da “Düzen” menüsündeki “Yapıştır” seçeneğini kullanarak yapabilirsiniz.
Taşıma işlemi de benzer bir şekilde yapılabilir, yalnızca ilk adımda, “Kopyala” yerine “Kes”'i seçin. Bunun için Control+X tuş bileşimini de kullanabilirsiniz.
Kopyalama veya taşıma işlemini sürükleyip bırakma yoluyla da gerçekleştirebiliriz. Bunun için, kopyalamak/taşımak istediğiniz nesneye tıklayıp, farenin tuşunu bırakmadan kopyalamak/taşımak istediğiniz yere getirin ve farenin tuşunu bırakın. Konqueror size kopyalamak mı yoksa taşımak mı istediğinizi soracaktır. Hedef dizin nesnenin bulunduğu dizinden uzaksa bunun çözümü var:
1.Kopyalamak/taşımak istediğiniz dosya/dizinin olduğu yerde, durum çubuğuna sağ tıklayın ve “Görünümü Alt/Üst Şeklinde Böl”'ü seçin. Bu işlemin kısayolu olarak Control+Shift+T bileşimini kullanabilirsiniz. Bunu yaptığınız zaman Konqueror bulunduğunuz dizinin görünüşünün bir kopyasını çıkartır. Ardından yine sol tarafı kullanın ve hedef dizine gidin.
Şimdi dosyanızı sürükleyip bırakarak kopyalayabilir ya da taşıyabilirsiniz. Açtığınız ek bölümü de Control+Shift+R ile kapatabilirsiniz.
2.Kopyalamak istediğiniz nesneye sağ tıklayın. Altta, yanında küçük siyah üçgen bulunan “Kopyala” seçeneğine girin. Açılacak menüden hedef dizini seçebilirsiniz. Taşıma işi de aynı şekilde gerçekleşir fakat onun için “Kopyala” yerine “Taşı” seçeneğini seçin.
Eğer, hedef dizinde kopyaladığınız ya da taşıdığınız dosya/dizinle aynı isimden bir tane daha varsa Konqueror size ne yapılması gerektiğini soracaktır.


Konqueror ile birden fazla dosya seçilmesi
Bazı durumlarda birden çok dosya ya da dizinler ilgili işlemler yapmak isteyebilirsiniz. Örneğin png ile biten, ya da içinde text geçen tüm dosyaları seçmek istediğinizde, Control++ kısayolunu kullanabilirsiniz. Açılan pencerede, “*png” png ile biten dosyaları, “*text*” ifadesi de içinde text geçen dosyaları seçmenizi sağlar. İsterseniz Control+* kısayoluyla seçilen dosyaların dışındakilerin seçilmesini sağlayabilirsiniz. Bu tip ayrıntılı seçme işlemlerini, “Düzenle” menüsündeki “Seçimi Tersini Çevir” bölümünden yapabilirsiniz.
Birden fazla dosya/dizini seçmek için fareyi de kullanabilirsiniz. Bunu yapmak için, klavyede Kontrol tuşuna basılı tutarken, fareyle birden fazla dosya/dizini seçebilirsiniz.



Konqueror ile yeni dosya/dizinler yaratalım
Konqueror'ı kullanarak yeni dosya, dizin veya kısayollar oluşturabilirsiniz. Bunun için oluşturmak istediğiniz yere gidin ve ardından sağ tarafta boş bir alana sağ tıklayıp “Yeni Oluştur” seçeneğini seçin. Açılan menüden,
Dizin...
Yeni bir dizin oluşturmak için kolay bir yoldur.
Metin dosyası...
Boş bir metin dosyası oluşturur. Bunu seçince dosyanın ismi istenir.
HTML dosyası...
Boş bir html dosyası oluşturur. (html, head, body etiketlerini içerir)
Konuma (URL) bağlantı...
Bilgisayarınızdaki herhangi bir dosya/dizine ya da bir internet sitesine kısayol oluşturur. Kısayolu “~/Desktop” konumuna oluşturursanız, kısayolun simgesi masaüstünde çıkar.
Uygulamaya bağlantı...
Yüklü herhangi bir uygulamanın yolu belirtilerek, o uygulamaya kısayol oluşturulur. Kısayolu “~/Desktop” konumuna oluşturursanız, kısayolun simgesi masaüstünde çıkar.


Aygıta bağlantı

Bilgisayarınızdaki herhangi bir aygıta kısayol oluşturur.
Konqueror ile isimleri ve okuma/yazma izinlerini değiştirelim
Bir dosya ya da dizinin ismini değiştirmenin en kolay yolu üzerine sağ tıklayıp, “Yeniden İsimlendir” seçeneğini seçmek ya da dosya/dizin seçiliyken F2 tuşuna basmaktır.
Dosya ya da dizinlerin okuma yazma izinlerini değiştirebilirsiniz. Bunun için, izinlerini değiştirmek istediğiniz dosya/dizine sağ tıklayıp “Özellikler” seçeneğini seçin. Burada ilk çıkan ekrandan, dosya/dizinin ismini ve simgesini değiştirebilirsiniz. “İzinler” sekmesindense dosya/dizinin sahibini ve okuma/yazma izinlerini değiştirebilirsiniz.


 

Son Güncelleme (Perşembe, 28 Nisan 2011 21:44)